Bugün - 17 Şubat 2020 Pazartesi
Foto Galeri
Video Galeri
Firma Rehberi
Künye
Reklamlar
Üye İşlem
 Bize Ulaşın
www.musikidergisi.com Logo
-
İstanbul 11°°C
Yazar Detayları

Gökhan Yalçın

Gökhan Yalçın  - Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -3-

Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -3-
Yazı Tarihi: 25 Ocak 2020 Cumartesi

Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât [Kitabu İlmi'l-Musiki] adlı eserin müellifinin kim olduğunun tespiti konusunda Rauf Yekta Bey'in yazılarını incelemeye, Rauf Yekta Bey'i adım adım yazılarından takip etmeye devam ediyoruz.

1 Mart 1907 yılında "La Revue Musicale" adlı dergideki yazısından iki yıl sonra Rauf Yekta Bey, 1909 yılında yayınlanan "Şehbâl" dergisindeki yazısında (1 Eylül 1325, syf. 211, s. 11) Kevserî Mecmuası'nda kullanılan harf notasının biraz daha temkinli olarak kime ait olabileceğinden bahsetmektedir:

"…Kütübhâne-i âcizîde [kütüphanemde] kadîm bir nota mecmûası vardır ki [Kevserî Mecmuası kastedilmektedir] târîh-i tahrîri her halde yüz elli seneden aşağı olmasa gerektir. Beş yüz kadar pîşrev ve semâîyi ihtivâ eden bu mecmûadaki nota, meselâ yegâhı ( ), hüseynîaşîranı (ﻋﮧ), acemaşîranı (ﻋﻪ) işaretleriyle göstermek ve her nağmenin altına mikdâr-ı imtidâdını erkâm ile irâe etmek sûretiyle yazılmıştır. Gerçi mecmûada bu notanın muhterii kim olduğu gösterilmiyorsa da bazı delâil ve karâine nazaran Prens Kantemir'in ihtira kerdesi olan notanın bu nota olması zannedilmektedir…"

Görüldüğü üzere Rauf Yekta Bey İkdam Gazetesi'ndeki yazısını tekrarlamıştır. Aradan geçen süre içerisinde Kevserî Mecmûası'ndaki harf notasının mucidinin kim olduğunun tespiti konusunda önemli bir yol kat edemediği anlaşılmaktadır. Mecmuada bu notanın mucidinin kim olduğu belirtilmemiş olmasına karşın "…bazı delâil ve karâine…" yani bazı delil ve ipuçlarından hareketle, Prens Kantemir'in icadı olan notanın bu nota olabileceğini zannettiğini belirtmiştir. Rauf Yekta Bey bu delil ve ipuçlarının neler olduğunu yine söylemese de Kantemir'in "The History of the Growth and Decay of the Ottoman Empire" isimli eserini kastediyor olmalıdır. Rauf Yekta Bey için bu delil ve ipuçları tam anlamıyla ikna olmasına yeterli olmalıdır ki aynı yazısının devamında Kevserî Mecmuası'nda kaydedilmiş olan saz eserleri içerisinden bir örnek olarak seçtiği Yegâh Peşrev'in nota yazısı için "…Kantemir'in notası…" cümlesini tekrarlamıştır:

"…Prens Kantemir'in notası hakkında kârilerimize [okuyucularımıza] bir fikr vermek üzere bâlâda bahsi geçen mecmûanın ilk sahifesi fotoğrafla bilâ-istinsâh bu nüshamıza derc edilmiş ve bu sahifenin başındaki "yegâh" pîşrevinin alafranga nota ile sûret-i mütercemesi dahî zîrine konulmuştur…"

Prens Kantemir'in notasına örnek verilen eser Kitabu İlmi'l-Musiki'den değil Kevserî Mecmuası'ndandır. Henüz Kitabu İlmi'l-Musiki'nin adı dahi geçmediği anlaşılmaktadır.

Rauf Yekta Bey, yaklaşık üç yıl sonra (1912) yayınlanan (15 Şubat 1327, syf. 472, s. 48) Şehbâl Dergisi'nde, Dimitrie Cantemir'e ait bir resim altında aynı bilgileri tekrarlamaktadır:

"Dimitriyos Kantemiroğlu/Şark Musikisinin Esatize-i Sâzendegânından

Esatize-i elhanımız arasında mühim bir mevki sâhibidir. Eflak prenslerinden Konstantin Kantemir'in oğlu olub 1673'de doğmuştur. 14 yaşında iken pederi tarafından İstanbul'a gönderilerek Enderun-ı Hümayuna alınmış idi. Dört sene orada bulunmuş ve musiki ile elsine-i şarkiye tahsiline gayret etmişdir. Elifba-yı Türki hurufuyla yazılır bir nevi notanın mucididir. Birçok telifatı ve musikiden bahis bir risalesi vardır. Sultanineva makamındaki semaisi eşher-ı asarıdır [pek şöhretli eseridir]. 1723 de vefat etmişdir. Tercüme-i hali ile neva semaisinin Şehbâl ile neşri mukarrerdir. R.Y."

Hangi esere ya da hangi yazıya ait olduğu belirtilmemişse de bu yazı ile Kantemiroğlu'nun notasını ve risalesini Rauf Yekta Bey'in aramaya devam ettiği anlaşılmaktadır. Rauf Yekta Bey'in bu yazıyı kaleme aldığında elinde Kitab-ı Musikar (Kevserî Mecmuası) bulunmaktaydı. Daha önce de belirttiğimiz gibi İşkodralızâde Hasan Hakkı Paşa Kevserî Mecmuası'nı Rauf Yekta Bey'e 1892 yılında vermişti[1]. Geçen bu yirmi yıllık sürede de Rauf Yekta Bey'in Kevserî Mecmuası üzerinde incelemelerini yaptığı ve tahmini bir sonuca ulaştığı anlaşılmaktadır. Rauf Yekta Bey'in yayınlama sözü verdiği Kantemiroğlu'nun "sultanineva" makamındaki semaîsini her ne kadar yayınlamamış olsa da çok iyi bilinen bir eserini tespit ettiği de anlaşılmaktadır. "Sultanineva" konusu Kantemiroğlu besteleri üzerine yapacağımız yazımız içerisinde daha sonra değerlendirilecektir[2].

Rauf Yekta Bey'in Şehbal Dergisi'nde 1912 yılında yayınlanan (15 Mayıs 1328, syf. 72, s. 52) "Şark Musikisi" başlıklı yazısının konusu da "Kantemiroğlu"dur. Kitabu İlmi'l-Musiki'nin müellif nüshasının bu tarihte de ortaya çıkmadığı anlaşılmaktadır. Henüz Kitabu İlmi'l-Musiki keşfedilmemişken, Kevserî Mecmuası'nda görülen harf yazısının Kantemir'e atfedilmiş olması, ortaya çıkacak ilk edvarın da Kantemir'e ait olacağının zeminini oluşturmaktaydı.

Kitabu İlmi'l-Musiki'de kullanılan harf notasının mucidi konusunda Rauf Yekta Bey'in bazı delil ve ipuçları arayışı aslında Rahip Toderini'nin 1789 yılında basılan Türklerin Edebiyatı başlıklı kitabını keşfetmesiyle başlamış ve neredeyse başka bir delil ya da ipucu olmaksızın sonuca ulaşmıştır[3]. Oysa ki Toderini, Kantemiroğlu'nun bazı ifadelerini yalanlamakla birlikte Ta'rîf-i ilm-i mûsikî alâ vech-i mahsûs adlı bir eserinden de bahsetmektedir. Rahip Toderini'nin görüşlerini ve Kitabu İlmi'l-Musiki'nin aidiyeti konusu ile ilgili tespitlerimizi bir sonraki yazımızda ele alacağız. Rahip Toderini de Kantemir'in telif ettiği eserin küçük bir kitap olduğunu vurgulamaktadır ki, geçen yazımızda verdiğimiz linkteki Kantemir'e ait olduğu belirtilen risalenin[4] tarifine de uymaktadır.



[1] Kevserî Mecmuası, Rauf Yekta Bey'e "ihda" olunduğunda henüz 21 yaşındadır.

[2] Ayrıca Kantemiroğlu'na atfedilen saz eserlerinin Kantemiroğlu'na ait olup olmadığına ilişkin şu çalışma incelenebilir: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/912656

[3] Giambatista TODERINI (1787). "Letteratura Turchesca" başlıklı eser İtalyancadan Fransızcaya Rahip Cournaud ve Fransızcadan Türkçeye "Capitolo XVI, Musica (syf. 222-252)" başlıklı bölümü ise Rauf Yekta Bey tarafından çevrilmiştir.

[4] Risale ile ilgili detaylı bilgi için: (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/748745).

 
İletişim E-Posta: - Telefon:
 
Yorumlar
*** Yorum Yaz
Bu yazıya hiç yorum yapılmamış, ilk yorumu siz yapın.

Diğer Yazıları

Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -4-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -3-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -2-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -1-
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Hızır Ağa Edvarı...
Nâyi Mustafa Kevserî'nin "Mecmua"sında dikkat çeken notlar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Kitâb-ı Egâni; Kitâb-ı Egâni'de İmam-ı Âzam…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Kitâb-ı Egâni, Kitâb-ı Egâni'de İmâm Mâlik
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında "Enceşe"
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında İbnü'l-Fârız Dîvânı'ndan Bir Şiir
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında İnsan Sûretleri…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Nihâvend Peşrev...
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Sa'atnâme…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Hâtem Efendi Şiirleri…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasındaki Mühür ve İmzalar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Mesnevî'den Beyitler…
Nâyi Mustafa Kevserî'ye göre musikinin dört kavlî…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuası ve Nâyi Osman Dede'nin Defteri
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında aşiran perdesi…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasına Kaydettiği Hadis-i Şerifler…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında "Deve Hikâyesi"...
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Esrâr-ı Nây-ı Şerîf…
Nâyi Mustafa Kevserî'ye göre şedd makamlar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Şifa-Bahş Makamlar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin icatları…
Filateliden müzikolojiye ve bir müzikolog gözüyle pullar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmûasında Zikrettiği Edvârlar...
Nâyi Mustafa Kevserî'den "Ney Açma" dersleri…
Nâyi Mustafa Kevserî'den genç neyzenlere tavsiyeler…
Diğer Yazarlar

Yağmacı kasasıyla meşgul!..
Nartugan Bayramı…
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -4-
Kendi geleneğini oluşturamadan müziğe yabancılaşan korolarımız…
Tanıdık bir öykü bu…
Ben önemsemedim, sen de önemseme…
Koro sendromu…
Arabesk müzik geri (mi) dönüyor?..
Müzikoloji ve 16. yy Türk müziği: “Orada bir musiki var”…
Çevrimiçi Türk Halk Musikisi Videoları: "Konma Bülbül Konma Nergis Daline"
Günün Sözü
Kime verir isen ederinden fazla değer; gün gelir o kişi muhakkak senin başını öne eğer…
()

Yazarlar 
Röportajlar
Etnomüzikoloji Dergisi’nin 2. sayısının yayını üzerine Fırat Kutluk ile röportaj...
Ayhan Sarı: Dergiden önce Etnomüzikoloji Derneği’nin kuruluş öyküsüyle başlayalım mı? Fırat Kutluk: Etnomüzikoloji Derneği ...
»
»
»
Tarihte Bugün
Arşiv Arama
Facebook
Anasayfa
Site Haritası
Sitenize Ekleyin
RSS Kaynağı
Hakkımızda
Reklamlar
Künyemiz
Facebook
Twitter
Bize Ulaşın
Copyright ©2013 - Tüm hakları saklı tutulmaktadır.
Bu sitede yayınlanan tüm resim, materyal ve içeriğin telif hakları tarafımızca saklı olup izinsiz alınıp kullanılamaz.
0,54ms