Bugün - 24 Ekim 2020 Cumartesi
Foto Galeri
Video Galeri
Firma Rehberi
Künye
Reklamlar
Üye İşlem
 Bize Ulaşın
www.musikidergisi.com Logo
-
İstanbul 27°°C
Yazar Detayları

Gökhan Yalçın

Gökhan Yalçın  - Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -7-

Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -7-
Yazı Tarihi: 13 Nisan 2020 Pazartesi

Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât adlı eserin müellifinin Kantemiroğlu'na ait olduğunu kabul eden araştırmacıların, çalışmalarında konuya ilişkin araştırmaları da dikkat çekicidir.

Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât adlı eser üzerine ilk ve en kapsamlı çalışma yapan isimlerden birisinin Yalçın Tura olduğu bilinmektedir. Yalçın Tura "Kantemiroğlu-Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât-Musikiyi Harflerle Tespit ve İcra İlminin Kitabı" başlıklı "tıpkıbasım-çeviriyazı-çeviri-notlar" bölümlerinden oluşan çalışmasında, eserin Kantemiroğlu'na ait olup olmadığına ilişkin mevcut bilgilerin dışında kapsamlı bir araştırma yapmadığı anlaşılmaktadır. Şunu da söyleyebiliriz ki Yalçın Tura da mevcut bilgilerin yeterli olmadığını düşünmektedir ki Kantemiroğlu'na ait olduğu kabul edilen eserlerdeki el yazılarını karşılaştırma ihtiyacı duymuştur. Konuya ilişkin tek araştırması da budur. El yazmalarındaki, el yazılarının karşılaştırması yöntemi ile elde ettiği sonucu Yalçın Tura şöyle ifade etmektedir:

"…üzerinde çalıştığımız [Kitabu İlmi'l-Musiki] ve el yazılarının karşılaştırılmasından, Kantemiroğlu'nun elyazması olduğu kanısına vardığımız nüsha, kitapçı Abdurrahman Efendi'nin aracılığıyla 5 Osmanlı (altın) lirası karşılığında Hüseyin Sadeddin Arel tarafından satın alınan yazmadır[1]…"

Yalçın Tura'nın belirtmiş olduğu karşılaştırma yöntemi:

1. Kantemiroğlu'na ait olduğu düşünülen edvarlar arasından hangisinin müellifinin Kantemiroğlu olduğunu mu belirlemek amacıyla mı yapılmıştır?

2. Kantemiroğlu'na ait olduğu iddia edilen edvardaki [Kitabu İlmi'l-Musiki] el yazısı ile Dimitrie Cantemir tarafından telif edildiği bilinen diğer eserlerindeki (Osmanlı Tarihi, Sistima vs.) el yazılarının karşılaştırılması amacıyla mı yapılmıştır?

Konuya ilişkin yapılan tek ama önemli denilebilecek bu el yazısı karşılaştırma yönteminin diğer araştırmacılar tarafından yapılmadığı, konuya ilişkin ilk kez kullanıldığı anlaşılmaktadır[2]. Fakat çok önemli bir araştırmanın sonucu sadece "…kanısına varmak…" cümlesi ile geçiştirilmemesi gerekirdi. Zira yeterli düzeyde ikna edici olmadığı aşikârdır. Çalışmada el yazılarının karşılaştırıldığı nüshaların neler olduğuna değinilmesi, örnek karşılaştırmalara yer verilmesi ve Kitabu İlmi'l-Musiki'de kullanılan yazı dilinin "yer yer eski Anadolu Türkçesi'nin özelliklerini taşıyan bir Osmanlı Türkçesi" tespitinin de bu bağlamda değerlendirilmesi gerekirdi. Dimitrie Cantemir''in "eski Anadolu Türkçesi'nin özelliklerini taşıyan bir Osmanlı Türkçesi" kullanması ne derece mümkündür? Osmanlı Türkçesi ile yazılan eserlerde, el yazmalarının karşılaştırılması ile müellif nüshasının tespitinden kesin sonuçlar çıkarmak zor iken (harflerdeki karakteristik yapılar vs. karşılaştırılmaktadır), Latin harfleri ve Arap harfleri karşılaştırılmasından kesin sonuçlara ulaşmak ne derece mümkündür? Bilindiği üzere Dimitrie Cantemir (el yazması) eserlerini genellikle Latin harfleri ile yazmıştır.

Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât adlı eser üzerine çalışma yapan isimlerden bir diğeri ise Eugenia Popescu-Judetz'dir. Judetz'in Kitabu İlmi'l-Musiki üzerine yapmış olduğu çalışmalar incelendiğinde, mezkûr eserin müellifinin kim olduğuna dair bir araştırma yapmadığı anlaşılmaktadır. Hatta çevirisi Selçuk Alimdar tarafından yapılan "Prens Dimitrie Cantemir-Türk Musikisi Bestekârı ve Nazariyatçısı" adlı kitabında sorgusuz sualsiz Kitabu İlmi'l-Musiki'nin Kantemiroğlu'na ait olduğunu kabul etmekle kalmadığı, sebeplerini ya da tespitlerini dahi ortaya koymadan elli adet saz eserinin Kantemiroğlu'na ait olduğunu iddia ettiği görülür. Bu konuya ilişkin tespitlerimizi önceki sayımızda ele almıştık[3]. Sonraki yazılarımızda da geleneksel yöntemlerle nesilden nesile ulaşan Kantemiroğlu bestelerini ele alacağız.

Not:

Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât adlı eserin müellifinin kim olduğu sorusuna cevap ararken bazı sorularla da karşılaşmaktayız. Okuyucularımızın da zaman zaman dile getirdiklerini tahmin ettiğimiz ilk soru şudur: Dimitrie Cantemir telif ettiğini belirttiği eserini hangi padişaha ithaf etmiştir? Sultan II. Ahmet'e mi? Yoksa Sultan III. Ahmet'e mi? Yazılarımızda da belirttiğimiz gibi;

1. Dimitrie Cantemir (Latinceden İngilizceye çeviri: Nicholas Tindal): 1734 tarihli Osmanlı Tarihi Kitabı'nın birinci cildinde (İngilizce/sayfa 151-152) "…Emperor Ahmed II…" yazılıdır.

2. Giambatista Toderini (Rahip Toderini): 1787 tarihli Türklerin Edebiyatı kitabında (sayfa 224) "…a Sultan Acmet II…" yazılıdır.

3. Charles Fonton: 1751 tarihli Essai sur la Musique Orientale Comparee a la Musique Europeenne adlı eserinde III. Ahmet devri şöhretli musikişinasları arasında "Moldovya Prensi Demetrius Cantemir" ismini de vermektedir[4]. Bu bilgiden küçük bir ihtimal de olsa ithaf edilen Padişahın Sultan III. Ahmet olduğu iddia edilebilir.

Dimitrie Cantemir'in Latince el yazısı olan Osmanlı Tarihi kitabının ilk çevirisi Nicholas Tindal tarafından yapılmış ve basılmıştır (1734). Bu çeviri kitapta, Cantemir'in mezkûr eserini Sultan II. Ahmet'e ithaf ettiği açıkça belirtilmektedir. Charles Fonton gibi (belki de Fonton'un etkisi ile) günümüzde de bazı araştırmacılar Sultan III. Ahmet'e ithaf ettiğini iddia ettikleri görülür. Her iki kaynakta da Dimitrie Cantemir'in yazdığı eseri Sultan II. Ahmet'e ithaf ettiği açıkça görülmektedir. Fakat bir çalışma da bu bilgilerin de tartışmalı olabileceğine işaret eder:

Hammer'e göre, Kantemir'in şöhreti temelsizmiş; Prens ne Türk grameri, ne Arapça esasları ne de Osmanlı müesseselerini bilmiştir. Gerçekten, yayınlanan baskılara bakarsak buralarda Osmanlıca ve Arapça terimler sık sık yanlış bir şekilde verilmektedir. İstanbul'da yıllarca yaşayan bir kimse tarafından yapılan bu kadar hata bizi şaşırtıyor. Ancak, son araştırmalardan anlaşıldığına göre, bu yanlışlıklar Kantemir'e ait değil, ilk editörü olan Nicholas Tindal'a aittir[5].

Balada zikr olunan yazıdan hareketle, Cantemir'in Latince yazdığı mezkûr eserini İngilizceye çeviren Tindal, çeviride, terimlerde ya da gramerde hatalar yapmış olabilir. Müellif nüshasında "Ahmed III" yazılı iken N. Tindal tarafından "Ahmed II" olarak yazılmış olabilir mi? Bize göre de Dimitrie Cantemir eserini Sultan II. Ahmet'e ithaf etmiş olmalıdır. Burada özellikle dikkat çekmek istediğimiz husus ise şudur: Dimitrie Cantemir Sultan II. Ahmet'e 1695 yılında ithaf etmiş olsa dahi yaşı 22 olacaktır[6]. Söz konusu iki ciltlik Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât adlı eseri on sekiz yaşında ya da daha erken yaşlarda yazmaya başlamış olması gerekir. Ya da Osmanlı Tarihi kitabında bizzat kendisinin de belirttiği gibi telif ettiği eser küçük bir eser yani daha önce de linkini verdiğimiz şu eser olmalıdır:

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/748745

Linkini verdiğimiz makalede incelenen eser 1806 tarihlidir. Kitabu İlmi'l-Musiki'nin Kantemiroğlu'na ait olduğunun iddia edilmesinden (Rauf Yekta Bey ya da Sadeddin Arel tarafından) çok daha önce yazılmış ve Kantemiroğlu Edvarı'ndan alıntı yapıldığı belirtilen en eski tarihli yazma eserdir. Bu alıntının Kitabu İlmi'l-Musiki ile hiçbir alâkası yoktur. Üstelik açıkça Kantemiroğlu adının verilmiş olmasına rağmen araştırmacılar tarafından "görülmemesi" de ilginçtir. Kitabu İlmi'l-Musiki adlı eserin Kantemiroğlu'na ait olduğunu kabul eden diğer araştırmacıların, çalışmalarında konuya ilişkin araştırmalarını ele almaya devam edeceğiz, vesselam.

 


[1] Yalçın Tura (2001). Kantemiroğlu-Kitabu İlmi'l-Musiki alâ vechi’l-Hurûfât-Musikiyi Harflerle Tespit ve İcra İlminin Kitabı. YKY. s. XXXIV.

[2] Yalçın Tura'nın el yazmalarındaki el yazılarını karşılaştırmasındaki asıl amacının Kantemiroğlu'na aidiyetinin tespitinden çok Kantemiroğlu'na ait olduğu iddia edilen edvar nüshalardan hangisinin Kantemiroğlu'na ait olduğunu belirlemek olduğu anlaşılmaktadır. Biz bu karşılaştırmanın sonucunu aynı zamanda müellif nüshası tespitinin yanı sıra Kantemiroğlu'na ait diğer bilimsel eserlerdeki el yazıları ele alınarak, Kantemiroğlu'nun Kitabu İlmi'l-Musiki adlı eseri telif edip etmediği olarak da fikir vereceği düşünülerek dikkate alıyoruz.

[3] Daha detaylı bir çalışma için bkz: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/912656

[4] Charles Fonton (1987). 18. Yüzyılda Türk Müziği. (Çeviri: Cem Behar). Pan Yayıncılık. s. 56.

[6] Uslu ve Doğrusöz'e göre Kantemiroğlu edvarını yazdığı 1691 tarihinde, 18 yaşlarında olduğu düşünülürse daha henüz çok genç denecek yaştadır ve bir başkasının bu konuda ona yol göstermesine muhtaçtır. Bkz: Uslu, R., Doğrusöz, N. (2009). Abdülbâki Nâsır Dede’nin Müzik Yazısı “Tahrîriye. İstanbul: İTÜ-TMDK Yayınları.

 
İletişim E-Posta: - Telefon:
 
Yorumlar
*** Yorum Yaz
Bu yazıya hiç yorum yapılmamış, ilk yorumu siz yapın.

Diğer Yazıları

Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -13-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -12-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -11-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -10-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -9-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -8-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -7-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -6-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -5-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -4-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -3-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -2-
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -1-
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Hızır Ağa Edvarı...
Nâyi Mustafa Kevserî'nin "Mecmua"sında dikkat çeken notlar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Kitâb-ı Egâni; Kitâb-ı Egâni'de İmam-ı Âzam…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Kitâb-ı Egâni, Kitâb-ı Egâni'de İmâm Mâlik
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında "Enceşe"
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında İbnü'l-Fârız Dîvânı'ndan Bir Şiir
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında İnsan Sûretleri…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Nihâvend Peşrev...
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Sa'atnâme…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Hâtem Efendi Şiirleri…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasındaki Mühür ve İmzalar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Mesnevî'den Beyitler…
Nâyi Mustafa Kevserî'ye göre musikinin dört kavlî…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuası ve Nâyi Osman Dede'nin Defteri
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında aşiran perdesi…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasına Kaydettiği Hadis-i Şerifler…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında "Deve Hikâyesi"...
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Esrâr-ı Nây-ı Şerîf…
Nâyi Mustafa Kevserî'ye göre şedd makamlar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmuasında Şifa-Bahş Makamlar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin icatları…
Filateliden müzikolojiye ve bir müzikolog gözüyle pullar…
Nâyi Mustafa Kevserî'nin Mecmûasında Zikrettiği Edvârlar...
Nâyi Mustafa Kevserî'den "Ney Açma" dersleri…
Nâyi Mustafa Kevserî'den genç neyzenlere tavsiyeler…
Diğer Yazarlar

Tarihe Not Düşmek…
Açılımcılar - yorumcular- sanatçılar (Hangisinden yad eyleyim gönlümü)…
Kitabu İlmi'l-Musiki Alâ Vechi’l-Hurûfât'ın müellifi kimdir? -13-
TULUM-II - (Derilerin Sepilenmesi/Tabaklaması)
Maverıck Sabre vesilesiyle…
İlginç tanıdıklarım oldu…
Koro sendromu…
Kemençe Kuartet ve Türk Müziği Orkestrasına giden yola bugünden bir bakış…
Yeni YÖK’ün ve değerli başkanı Sn. Saraç’ın övgüye değer kararı: Müzik öğretmenliği açısından yapıcı bir değerlendirme…
Neveser Kökdeş olayı…
Müzikoloji: Meragi’nin Zübdetül-Edvar’ı yayınlandı...
Çevrimiçi Türk Halk Musikisi Videoları: "Konma Bülbül Konma Nergis Daline"
Günün Sözü
Çalgıların dünyasında eski yeniyi doğurur...
(Ayhan Sarı)

Yazarlar 
Röportajlar
Etnomüzikoloji Dergisi’nin 2. sayısının yayını üzerine Fırat Kutluk ile röportaj...
Ayhan Sarı: Dergiden önce Etnomüzikoloji Derneği’nin kuruluş öyküsüyle başlayalım mı? Fırat Kutluk: Etnomüzikoloji Derneği ...
»
»
»
Tarihte Bugün
Arşiv Arama
Facebook
Anasayfa
Site Haritası
Sitenize Ekleyin
RSS Kaynağı
Hakkımızda
Reklamlar
Künyemiz
Facebook
Twitter
Bize Ulaşın
Copyright ©2013 - Tüm hakları saklı tutulmaktadır.
Bu sitede yayınlanan tüm resim, materyal ve içeriğin telif hakları tarafımızca saklı olup izinsiz alınıp kullanılamaz.
0,39ms