Bugün - 25 Eylül 2018 Salı
Foto Galeri
Video Galeri
Firma Rehberi
Künye
Reklamlar
Üye İşlem
 Bize Ulaşın
www.musikidergisi.com Logo
-
İstanbul 28°C
Yazar Detayları

Recep Uslu

Recep Uslu - Müzikoloji ve Meragi’nin besteleri…

Müzikoloji ve Meragi’nin besteleri…
Yazı Tarihi: 23 Mart 2016 Çarşamba

Yıllardır elimizde mevcut bazı Meragi bestelerinin ona ait olup olamayacağından şüphelenip dururuz, bu konuya açılım getirecek bir tezimiz olmamıştır. Çünkü icra, müzik teorisi, müzikolojik bakış üçü bir araya gelmek zorundadır.

TRT nota arşivi ve koleksiyoner arşivleri kaynaklarına dayanarak Meragi’ye ait olduğu belirtilen bestelerden elde mevcut bütün notaları bir araya getirme çalışmalarında, bu müzik eserleri “tarihi edisyon kritik” edilmeksizin analiz yapılmıştır. Bu yazıda, akademi camiasında yapılan çalışmaları özetlemek niyetinde değiliz. Son günlerde üzerine eğildiğim bazı düşüncelerimi sizlerle paylaşmak istiyorum.

Burada, Meragi’nin besteleri konusuna ışık tutacak bir kaç konudan söz edeceğim.

Meragi’nin besteleri Türk müziği tarihi ile uğraşanların mutlaka uğramaları gereken bir istasyon gibidir. Bu uzay istasyonu terkedilmiş, her gelen bir şeyleri bırakıp gitmiş, şimdi bu istasyonda bulunanlardan hangilerinin gerçekten Meragi’ye ait olduğunu çözümlemek çok zor.

İşte bu zorluğu aralayan prensiplerden bazıları M. Bardakçı’nın ifade ettiklerinde görülmektedir.

1-Meragi’den sonra yaşamış şairlerin sözlerini Meragi bestelemiş olamaz.

2- Meragi’nin kullanmadığı makamlardan Meragi beste yapmış olamaz.

Bu ikinci maddenin ölçüsü yine Meragi’nin kitaplarıdır. Çünkü Meragi (1353-1435) 1400 yılından sonra neredeyse bir-kaç yılda bir kitap yazmış, bazı yıllar bir kaç kitabı birden bitirmiş. Onun için Meragi’nin fikirlerini tam olarak öğrenmenin yolu, kitaplarını tespit edip, bütün kitapları üzerinden çalışmalar yapmak olmalıdır. Oysa kitaplarının birbirinin nüshası/kopyası olup olmadığına karar vermek için bile bir uzmanlık gerektiği ortadadır ve bunu değerlendirebilecek bir kaç kişi ancak vardır. Meragi Kronolojisi yayınlandıktan sonra, kronolojide yer almayan yeni bir kitabı bulunduğundan geçen yazımızda bahsetmiştik:  Muhtasar Der İlm-i Musiki.

Meragi’nin bulunan bütün kitaplarına genel bir bakış attığımızda aynı makamlardan söz etmekte olduğunu söyleyebiliriz. 1400-1435 yılları arasında kitaplarını yazmış. 35 yıl aynı makamları yazmış. O halde bu kitaplarında bahsettiği makamlarda beste yapmış, bahsetmediği makamlarda beste yapmamış olmalı değil mi?

Meragi’nin elde mevcut eserlerinin tamamı incelenmemiş olsa bile, çoğunluğu incelenmiştir. 12 makam, 6 avaze ve şubeler dediği bir sınıflandırma ila makamları ele almıştır. Makamlar ve avazeler Urmevi’nin makam ve avazeleri ile aynıdır, sadece sırası değişiktir. Eserlerinde aşağıdaki makamlardan söz ettiği anlaşılmaktadır, alfabetik sırayla verilmiştir:

Aşîran (aşîransagir ve aşîrankebir), bestenigar, buselik (m), büzürk (m), çargâh (çargâhmahur, çargâhrekib, çargâhhara-nevruz ), dügâh, eviç, gerdaniye (a), gevaşt (a), hicazi (m), hicaziarab, hisar, huzi, hümayun, hüseyni (m), ırak (m), ısfahan (m), ısfahanek, mahur, maye (a), muhayyer, müberka, neva (m), nevabuselik, nevruzarab, nevruzasl (a), nevruzbayati, nevruzhara, nihavend, niriz (nirizsagir, nirizkebir), nühüft, pençgâh (pençgâhasıl ve pençgâhzaid), rahevi (m), rast (m), rekib, ruyiırak, saba, segâh, segâhzavili, selmek (a), şehnaz (a), uşşak (m), uzzal, zavili, zengule (m), zirefkend (m). (Bk. Uslu, Meragi’den II. Murad’a Müziğin Maksatları, 2015, s. 45 vd).

Meragi’nin bestelerini öğrendiğimiz kaynaklar ise ya eserlerinde verdiği besteleri veya kitap sonlarına yaptığı besteleri hakkındaki bilgiler veya güfte mecmualarıdır. Henüz kapsayıcı bir çalışma yapılmadığı için onun dönemine en yakın güfte mecmualarında verilen bilgilerden yararlanabiliriz. Onun dönemine en yakın güfte mecmuaları XV-XVI. Yüzyıllarda yazılmış güfte mecmualarıdır.

XV-XVI. Yüzyıl arasında tespit edilen güfte mecmuaları: NO 3135 (Nuruosmaniye mecmuası),  Şems-i Rumi, Ox. 127-128 güfte mecmuaları incelemeye alınmıştır. Bunlara XVII. Yy ilk yarısına ait Derviş Mehmet’in güfte mecmuasını (Süleymaniye Ktp, no. 1002) ilave edebiliriz.

Bu mecmualardan ilk anılan NO 3135 mecmua, 1422-25’lerde yazılmış bir güfte mecmuasıdır, içinde Meragi’nin anmadığı hiçbir makam yoktur, “nevamaye” birleşik makamı “neva” ve “maye” makamlarının Meragi tarafından bilindiğini kabul edersek, dolayısıyla bu eserde bulunan bütün makamlar Meragi’nin bildiği makamlardı. Bu güfte mecmuası aynı zamanda Meragi hayatta iken yazılan bir güfte mecmuasıdır.

Şems-i Rumi güfte mecmuasının 1452 veya daha sonraları yazılmış olması muhtemeldir. Onun Mecmua-i Güfte’si Fatih Döneminde Musiki ve Musikişinaslar (İstanbul 2007) adlı kitap içinde tıpkıbasım olarak yayınlanmıştır. Mecmuada hem “Hace” hem de “Hace Abdülkadir, Üstad-ı Cihan” gibi tanımlamalarla Meragi’nin bestelerine yer verilmiştir.

Oxford 127-128 güfte mecmuası üzerinde M. Nuri Parmaksız doktora tezi yapmaktadır. Onun tespitlerine göre tahminen 1520’lerde yazılmış kabul edilebilir. Bu güfte mecmuasında da “Hace, Hace Abdülkadir” gibi isimlerle Meragi’nin besteleri kaydedilmiştir.

Bestelerin sahiplerini bazen “Hace” diye kaydetmeleri, başka “Hace”lerle karıştırılıp karıştırılmamış olduğu sorgusunu akla getirmektedir. Meragi’nin besteleri konusundaki ilk şüphe budur.

Kayıtlar üzerindeki ikinci şüphe makamlar konusudur. Şems-i Rumi’nin güfte mecmuasında “Hace Abdülkadir”e ait olduğu belirtilen bestelerden “acem, hazzan, sünbüle” makamları Meragi’nin kitaplarında geçmemektedir. Bunlara ilave olarak bestesi kaydedilmiş olan “rekbinevruz”, Meragi’nin kitaplarında birleşik makam olarak geçmemekle birlikte, “rekb” ve “nevruz” makamlarını bilmesinden dolayı ona ait kabul edilebilir.

XV ve XVI. Yüzyıla ait güfte mecmualarındaki bilgilere ek olarak henüz yeterince incelenmemiş Derviş Mehmet’in güfte mecmuasını kabaca değerlendirirsek, Meragi besteleri hakkında şöyle bir sonuç ortaya çıkıyor:

NO, Şems-i Rumi, Ox. 127-128, Derviş Mehmet güfte mecmualarında ister “Hace” veya ister “Hace Abdülkadir” adına kayıtlı bazı bestelerin Hace Abdülkadir Meragi’ye ait olamayacağı anlaşılmaktadır. Özellikle “acem, acemaşiran, hazan, kürdi, nevasünbüle, nevruzacem, nişabur, sünbüle” makamlarında bestelerinin olması mümkün görünmemektedir. Ox ve Şems-i Rumi güfte mecmualarında görülen “acem, acemaşiran, hazan, kürdi, nevasünbüle, nevruzacem, nişabur, rekibnevruz, sünbüle” makamlarındaki besteler, bu makamların Meragi’nin eserlerinde yer almaması sebebiyle onun adına uydurulmuş besteler diyebiliriz. Doğrusu Müzikolojik olarak bu bir gerçek olsa bile inanmak zor görünüyor.

Makasıd tercümesinde Meragi besteleri konusuna bir parça değinilmiş ise de (Uslu, Meragi’den II. Murad’a Müziğin Maksatları, s. 29-30) günümüze gelen bestelerin tarihi arka planı kaynaklara göre çıkarılmaya çalışılmıştır. Orada sunulmaya çalışılan listede büyük bir çoğunluğunun rast olmak üzere segah, acem, mahur makamlarında bestelerinden söz edilmektedir. Bu makamlardan sadece “acem” makamı konusunun buradaki yaklaşımla şaibeli olduğu anlaşılmaktadır. Elde mevcut bestelerden yola çıkılarak hareket edilince XVII. Yüzyıl kaynaklarında acem makamındaki eserin Hace Abdülkadir’e ait olduğu kayıtlara girmiş olduğu görülür. Dolayısıyla oradaki listede görülen “acem” makamındaki beste XVII. Yüzyılda zaten Meragi’ye ait olduğu kabul edilmişti. Dikkat ederseniz Meragi’nin makamlarında “Arab” var, ama “Acem” kelimesi hiç yok. Neden acaba?

Meragi’nin eserlerinden yola çıkarak, eserlerinde anmadığı makamlarda besteleri olamayacağını söylesek, böyle bir sonuç çıkarımında bulunsak nasıl olur?

Bu yöntemle Meragi’nin ölümünden sonra uydurulmuş besteleri kolayca ortaya çıkarabilir miyiz?

Diğer taraftan 1435’te yazılmış Perde Transkripsiyon tablosu var. Geçen yazılarımızdan birinde yayınlamıştık. Meragi öldükten bir yıl sonra Anadolu’da yazılmış. Yani biz bu perde adlarını Tebriz, Bağdat, Herat üçgeninde yaşayan ve Herat’ta ölen Meragi’nin bilmediğini iddia edebilir miyiz? Çünkü bu perde adları eserinde geçmiyor.

Hem makamlar hem de perdeler olmak üzere iki konu ile karşı karşıyayız.

Doğrusu bu tespit bir gerçek olsa bile inanmak zor görünüyor.

Ancak konu henüz bitmedi, bir de usuller konusu var. Meragi, anmadığı usullerde beste yapmış olabilir mi? Hadi bu konuyu, yani usulleri yorumlayarak geriye irca’ edebiliriz diyelim.

Haftaya Safiyyüddin Urmevi’nin makamları.


Recep USLU

 
İletişim E-Posta: - Telefon:
 
Yorumlar
*** Yorum Yaz
Bu yazıya hiç yorum yapılmamış, ilk yorumu siz yapın.

Diğer Yazıları

Müzikoloji ve zevk-i selim…
Müzikoloji, Lazkiye ve Mehmet Ladiki…
Müzikolojide Bir Problem: “Kantemiroğlu 'Edvar'ını ne zaman yazdı? XVI ve XVII. Yüzyıllarda 'Edvar' var mı?..“
Müzikoloji ve Gürültü Teröristleri...
Müzikolojide Yusuf Kırşehri’nin Önemi: Yeni Sistemci Anadolu Edvarları Ekolünün Kurucusu…
Müzikolog Rauf Yekta küstü mü? "Rauf Yekta’nın Musiki Antikaları" üzerine...
Müzikolojide Dualistlikten Deistliğe
Müzikoloji ve yeni Türkiye...
Müzikoloji, Müzikterapi ve Rahmi Oruç Güvenç…
Müzikolojide Rol Model -1-
Müzikoloji ve Neva Kâr’ın yıldönümü…
Yeni bir yayın: Müzikoloji ve “Evliya Çelebi’de Çalgılar“ …
Müzikolojinin veya İTÜ TMDK’nın 43.YIL kutlaması…
Müzikolojide veya müzikte yansıma felsefesi…
Müzikoloji ve Bölüm Başkanı Stratejisi...
Müzikolojide ve Müzikte Sürrealizm
Müzikte Mimesis Felsefesi veya bir aldatmaca..
Bestekar Musli, Kuruyemiş Ansiklopedisi ve Müzikoloji …
Müzikte "katarsis"...
Müzikoloji, Âmili ve Keşkül-i Müzikolog...
Müzıkolojı ve Cenaze Marşı ya da Segah Tekbir...
Müzikoloji ve Makasıdül-Elhan’ın kaç versiyonu vardır?
Müzikoloji, Edvar, Duvar, Yıldönümü...
Müzikoloji ve Edvarların Bir Yenisi: 1767 Yılı Hekimbaşı Edvarı …
Müzikoloji, Nuri Özcan Ve Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Ödülleri: 2017
Müzikolojide Çalışmalar: Türk Müziğinde Eğitim Çalıştayı…
Müzikoloji, keman eğitiminde yeni bir kitap…
Muzikolojide yeni bir terim önerisi: Eurogenetic
Müzikoloji : Bu eserin sahibi Nane’dir Nane! Muhayyer ağır çember “Vakt-i subh oldu“…
Müzikoloji ve Itri Haftası dolayısıyla yeni şeyler söylemek…
Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Ödülleri: 2016
Müzikoloji ve Itri’nin yılbaşı şarkıları…
Müzikoloji, panel ve ödüllendirme, Itri …
Müzikoloji "eleştiri ve çuvaldız", "dedikodu ve çeki düzen"…
Müzikoloji, Ömer Hayyam, bilgi ve anlayış…
Müzikoloji ve 2016 Taşköprülüzade Sempozyumu
Müzikoloji ve koku tarihi veya Itri’nin babası ne iş yapardı?..
Müzikoloji, Astroloji ve Itrî …
Müzikoloji sanatın korunmasını zorunlu görür…
Müzikoloji ve küreselleşen keşif ilişkisi…
Bibliyografyasız müzikoloji olur mu?..
Türk müziği tarihinde ihtilalin öldürdüğü bestekar kimdi?
Itri'nin yaşadığı ihtilaller …
Müzikolojide ihtilallerin yeri veya yersizliği…
Müzikoloji, Bilimsel Müzikoloji, Müzikoloji Bölümleri, İdeal Müzikoloji, Müzikolog Terimleri…
Müzikoloji ve sanata verilen değer: Fehm-i muhsin
Müzikolojide Urmevi’nin Yeri ve Müzik Eğitiminde Kadim Altı-Parmak Metodu… Recep Uslu
Urumiyeli Safiyyüddin ile “Devirler“ üzerine müzikoloji sohbeti...
Müzikolog Nobel ödüllü Urmiyeli Safiyyüddin ve “Hayali Meşk Hikayesi -2”
Müzikolojide iki ucu xxxlu değnek…
Müzikoloji, icra değişiklikleri – 2
Müzikoloji ve icra değişiklikleri, problemleri…
Müzikolojiye takviminizde yer ayırın: Bilgi-şölenleri/ sempozyumlar ve kongreler…
Müzikoloji ve Meragi’nin besteleri…
Müzikolojide Perde Transkripsiyonları ve Meragi’nin yeni bir eseri: Muhtasar Der İlm-İ Musiki...
Itri’nin keşfedilen yeni bir eseri mi? Evet, yeni bir şiiri…
Müzikoloji ve tercümelerin katkısı…
Türk Müziğinin “Bütünlüğü”ne evet - Itri Adına Ödül Organizasyonu…
Müzikoloji ve akademik çalışmaları teşvik…
Yeni yıl muamması: Itri muammasını çözen var mı?
Gencebay’a verilen ödül ve müzikolojide türler konusu…
Sanatçı, müzikolog, metodoloji ve yazı hakemliği…
Müzikoloji Atölyesi ve Sonuçları -1-
Muzikoloji ve Din...
Müzikoloji: Yanlışların karşısında durma cesareti...
Olmadı Kâmil Hoca: Müzik, eleştiri ve doğruluk...
Medeniyet sanat ve müzik...
Bir bestenin notası: Ahmed Hatiboğlu
İki kitap tanıtımı: Itri ve Makedonya’da Piyano, Prof.Dr. Aida İslam ve Balkan Türk Müziği
Panayot Abacı ve Türkiye’de müzikoloji kolay mı?..
Müzikolojiden Uluslararası Konservatuvara Makam Teorisi...
Müzikolojide birleşelim -3-
Müzik terapi ile başbaşa...
Müzikolojide birleşelim -2-
Bir “Müzik Bibliyografyası“nın başına gelenler...
Müzikolojide birleşelim...
1. Gazi Türk Müziği Günleri, Sazendeler Yarışması ve Müzikle tedavi olur mu?..
Türk Müziği Yarışması ve Uluslararası Sanat Müziği Kaynakları…
Gazi Üniversitesi’nde Kutlu Doğum Haftası ve Üniversiteler...
Ruhi Ayangil'in mektubu müzikolojinin feryadıdır...
Yüz yıldır aranan Meragi’nin Müzikler Hazinesi (Kenz-ül Elhan) adlı eseri bulundu mu?..
Müzikolojide Yeni Bir Metot: Bibliyometri Analizi
Müzikolojinin nedir şu edebiyat biliminden çektikleri...
Bugünlerin müzikolojik faaliyetleri...
Tarihi gerçekleri yazmak...
Müzikoloji ve sosyal psikoloji...
Diğer Yazarlar

Nida Tüfekçi’nin Öğrencisi Olmak!..
Müzisyen çeşitleri…
Koro sendromu…
Arif Sağ 2018 Röportajından seçmeler…
Geleneksel Türk müziği tarihine ışık tutacak bu yazı ne zaman yazılmış?..
Müzikoloji ve zevk-i selim…
Esin Atıl’ın Levni ve Surname" kitabında çalgı adlandırma yanlışları (2)…"
Günün Sözü
Sadece iki müzik türü var: İyi ve kötü…
()

Yazarlar 
Röportajlar
Frankfurt Musicmesse'de Hohner ve Stephan Wieland ile röportaj…
Frankfurt Müzik Fuarı'nda fabrikası Almanya Trossingen'de bulunan Hohner akordion ve ağız mızıkası  firmasının satış müdürü Stephan Wie...
»
»
»
Tarihte Bugün
Arşiv Arama
Facebook
Anasayfa
Site Haritası
Sitenize Ekleyin
RSS Kaynağı
Hakkımızda
Reklamlar
Künyemiz
Facebook
Twitter
Bize Ulaşın
Copyright ©2013 - Tüm hakları saklı tutulmaktadır.
Bu sitede yayınlanan tüm resim, materyal ve içeriğin telif hakları tarafımızca saklı olup izinsiz alınıp kullanılamaz.
0,34ms